Văn hóa Việt Nam vốn trọng sự hòa thuận. Sống với nhau, người ta thường chọn “dĩ hoà vi quý”, nên nhiều người rất ngại va chạm. Đặc biệt nếu bạn là người điềm đạm, hiền hòa, thì việc bước vào tranh luận có thể khiến bạn thấy mệt mỏi hơn là hào hứng.
Tuy nhiên, né tránh va chạm lại là con dao hai lưỡi. Bạn giữ được sự yên ổn tạm thời, nhưng cũng đồng thời rút lui khỏi cơ hội để phát triển bản thân, tạo ảnh hưởng tích cực và thăng tiến.
Mình cũng từng là một người “hiền”, cho đến khi mình nhận ra hiền lành mọi lúc mọi nơi làm mình thụt lùi. Vì không rèn luyện lớp áo giáp, nên lâu ngày, khi cần xù lông, mình quên mất phải làm thế nào.
Là một người làm việc trong môi trường công sở, trong một nhóm ngành được xem là làm việc với máy tính nhiều hơn là làm việc với con người. Cùng với đó, một phần trong tính cách không thích va chạm, tranh cãi vô nghĩa nên trong hầu hết các tình huống mình sẽ chọn im lặng. Dần già, điều này làm mình trở nên khó bảo vệ bản thân trước các xung đột.
1. Môi trường làm việc tốt ắt hẳn sẽ có va chạm để thúc đẩy phát triển
Một tổ chức muốn phát triển bền vững cần hội tụ nhiều người với nhiều ý kiến, quan điểm, xuất thân khác nhau. Hiển nhiên, khi các cá thể này hợp tác hoặc làm việc nhóm, va chạm là không thể tránh khỏi.
Va chạm ở đây không phải là tranh cãi vô nghĩa, hay gây mâu thuẫn tiêu cực, mà là đối thoại thẳng thắn, công bằng để cùng nhau tìm ra giải pháp tối ưu nhất. Thậm chí, chính sự bất đồng ý kiến là tiền đề để mài giũa nên những ý tưởng đột phá và chiến lược đúng đắn hơn.
Hơn nữa, việc đưa ra quan điểm và bảo vệ quan điểm cá nhân là một cách để cho đồng nghiệp thấy chính kiến của bản thân.
Bạn muốn làm việc ở một nơi có thể phát triển? Vậy thì tổ chức đó cần có va chạm quan điểm. Dù bạn là nhân viên mới hay đã quản lý một team nhỏ, việc chủ động tranh luận đúng cách không chỉ giúp bạn trưởng thành mà còn thúc đẩy cả công ty đi lên. Tổ chức chỉ thật sự phát triển khi mọi người dám nói, dám tranh luận và đóng góp một cách xây dựng.
2. Va chạm đúng cách là khoản đầu tư xây dựng “danh tiếng”
Khi làm việc nhóm và xảy ra bất đồng quan điểm, bạn sẽ nghĩ đến ai đầu tiên để “gỡ rối” tình huống? Có phải đó là người “có tiếng nói” – không chỉ vì họ có quyền quyết định, mà còn vì họ có chính kiến, biết phân tích vấn đề và đưa ra được hướng đi rõ ràng?
Mình hiểu nhiều người cảm thấy mệt mỏi và tốn năng lượng khi phải va chạm. Mình cũng không khuyến khích việc “hung hăng” tranh luận quá đà. Nhưng nếu lúc nào cũng chọn cách nhường nhịn, im lặng hay cố gắng làm vừa lòng tất cả, bạn sẽ không trở nên đáng tin hơn. Ngược lại, bạn dễ bị xem là “ba phải”, thiếu bản lĩnh và khó tạo ảnh hưởng thật sự.
Không va chạm nghĩa là bạn đang tự rút lui khỏi vòng tròn những người có tiếng nói.
Khi cân nhắc bổ nhiệm, lãnh đạo thường chọn người có khả năng giải quyết vấn đề, chứ không phải người được tất cả mọi người yêu quý. Người luôn được yêu thích thường phải đánh đổi chính kiến để chiều lòng người khác. Còn người dám va chạm – và biết cách va chạm đúng – là người dám làm, dám chịu trách nhiệm và là “dân chơi” đáng tin cậy khi có vấn đề cần giải quyết.
Vì vậy, học cách va chạm đúng cách chính là một khoản đầu tư để xây dựng “thương hiệu cá nhân” trong công sở.
Muốn được ghi nhận, cần học cách lên tiếng đúng lúc.
Danh tiếng nơi công sở không đến từ sự im lặng. Nó được xây dựng qua thời gian, từ những lần bạn dám tranh luận, phản biện, đề xuất. Người được giao cơ hội là người “có tiếng nói”, và thăng tiến không đến với người luôn “chọn im lặng cho lành”.
3. Học cách bảo vệ bản thân trước những châm chọc, công kích.
Việc thẳng thắng lên tiếng mạnh mẽ, thể hiện chính kiến góp phần bảo vệ bản thân trước các công kích độc hại, thể hiện rõ cho đối phương thấy rằng, chúng ta không phải là người dễ bắt nạt và sẵn sàng phản kháng mạnh mẽ khi cần. Giống như một con nhím, khi gặp tình huống nguy hiểm nó sẽ xù bộ lông nhọn, sẵn sàng phóng gai nhọn về phía đối phương khi cần. Không giống như rùa, phản kháng bằng cách thụt cơ thể vào bên trong mai rùa, và đối thủ có thể tấn công tuỳ thích.
4. Công sở là nơi tập luyện an toàn cho những va chạm đời thực có tính “sát thương” cao hơn.
Va chạm ở công sở và ngoài đời có nhiều khác biệt lớn, thậm chí là trái ngược.
Va chạm nơi công sở, nếu xảy ra đúng cách, là một môi trường “thực chiến có luật chơi rõ ràng”. Ở đó, bạn được khuyến khích tranh luận trên tinh thần chuyên nghiệp, ‘fair play’ và cùng hướng đến giải pháp tốt nhất.
Trong khi đó, hầu hết các va chạm ở ngoài đời – từ mâu thuẫn với hàng xóm đến xung đột xã hội – là “trò chơi không luật”, đầy bất định và dễ tổn thương. Không ai bảo đảm đối phương sẽ “chơi đẹp”.
Nhờ hiểu điều đó và có nền tảng kỹ năng từ công việc, mình tiến bộ khá nhanh trong việc xử lý mâu thuẫn trong cuộc sống riêng.
Còn bạn thì sao? Bạn có từng gặp một người ở trọ chung, hàng xóm trong chung cư, hay chủ thuê nhà không dễ chịu? Nếu bạn cảm thấy chưa đủ “nanh vuốt” để ứng biến, tự bảo vệ mình trước những tình huống đường phố này, hãy bắt đầu từ những cuộc tranh luận nhỏ nơi làm việc. Công sở là một sân tập tốt để rèn “nội lực đối thoại”, giúp bạn xây dựng bản lĩnh, khả năng kiểm soát cảm xúc và phản ứng đúng trong những tình huống khó lường.
Kết
Va chạm không xấu. Nó là công cụ giúp bạn trưởng thành, xây dựng danh tiếng và góp phần phát triển đội nhóm, công ty. Ngại va chạm là bạn đang tự loại mình khỏi nhóm những người có khả năng lãnh đạo. Vô tình làm bản thân trở nên bạc nhược, không có chính kiến trong mắt người khác.